Save

भारतीय दर्शने: महर्षी आणि त्यांचे योगदान

प्राचीन भारतीय तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास

महर्षी गौतम महर्षी कणाद सांख्य आणि योग दर्शन पूर्व मीमांसा आणि उपनिषदे

महर्षी गौतम

न्याय दर्शन

महर्षि गौतम हे भारतीय तत्त्वज्ञानाच्या **न्याय दर्शन** या प्रमुख शास्त्राचे प्रवर्तक मानले जातात. त्यांनी 'न्यायसूत्र' या ग्रंथाची रचना केली, ज्यात ज्ञानप्राप्ती, तर्कशास्त्र आणि मोक्षाचा मार्ग यावर सखोल विवेचन केले आहे.

अहिल्या

पौराणिक कथांनुसार, महर्षि गौतम यांच्या पत्नीचे नाव **अहिल्या** होते. इंद्रदेवाने कपट करून गौतम ऋषींचे रूप धारण केले आणि अहिल्यासोबत संबंध ठेवला. यामुळे गौतम ऋषींनी अहिल्याला शाप दिला होता की ती शिळेत (दगडा) रूपांतरित होईल. नंतर भगवान रामचंद्रांनी तिच्या शापातून मुक्त केले.

गोदावरी नदी

गोदावरी नदीच्या उगमाशीही महर्षि गौतम यांचा संबंध आहे. पौराणिक कथेनुसार, एकदा दुष्काळ पडला होता आणि महर्षि गौतम यांनी कठोर तपस्या करून भगवान शंकराला प्रसन्न केले. भगवान शंकरांनी आपल्या जटांतून गंगा नदीला पृथ्वीवर आणले, जी गोदावरी नदी म्हणून ओळखली जाते. गौहत्येच्या पापातून मुक्त होण्यासाठी गौतम ऋषींनी या नदीत स्नान केले होते. यामुळे गोदावरीला 'गौतमी' असेही म्हटले जाते.

यावरून स्पष्ट होते की महर्षि गौतम हे न्याय दर्शन, अहिल्या आणि गोदावरी नदी या तिन्ही गोष्टींशी संबंधित एकच पौराणिक व्यक्तिमत्व आहेत.

महर्षी कणाद आणि गौतम यांचा कालखंड

भारतीय दर्शनांमध्ये, महर्षि गौतम आणि महर्षि कणाद हे दोन्ही महत्त्वाचे ऋषी आहेत. त्यांच्या नेमक्या कालखंडाबद्दल विद्वानांमध्ये एकमत नाही, परंतु सामान्य मान्यतेनुसार:

महर्षि कणाद हे महर्षि गौतम यांच्या अगोदर होऊन गेले असे मानले जाते.

• **वैशेषिक दर्शन (कणाद):** महर्षि कणाद हे वैशेषिक दर्शनाचे प्रवर्तक आहेत. त्यांनी 'वैशेषिकसूत्र' या ग्रंथाची रचना केली. वैशेषिक दर्शन हे जगातील पदार्थ अणूंचे बनलेले आहेत या अणुसिद्धांतासाठी ओळखले जाते. कणादांचा कालखंड साधारणपणे **इ.स.पूर्व ६ वे शतक ते इ.स.पूर्व ४ थे शतक** मानला जातो. काही ठिकाणी त्यांना इ.स.पूर्व दुसरी शताब्दी असेही म्हटले जाते, पण सामान्यतः ते गौतम यांच्या अगोदरचे मानले जातात.
• **न्याय दर्शन (गौतम):** महर्षि गौतम हे न्याय दर्शनाचे प्रवर्तक आहेत. त्यांनी 'न्यायसूत्र' या ग्रंथाची रचना केली. न्याय दर्शन तर्कशास्त्र आणि ज्ञानप्राप्तीच्या साधनांवर (प्रमाणांवर) अधिक लक्ष केंद्रित करते. न्याय दर्शन हे वैशेषिक दर्शनानंतर विकसित झाले असे मानले जाते, कारण ते वैशेषिक दर्शनातील काही संकल्पनांना आधारभूत मानून पुढे विकसित झाले. गौतमांचा कालखंड साधारणपणे **इ.स.पूर्व ५ वे शतक ते इ.स.पूर्व ३ रे शतक** मानला जातो, काही ठिकाणी ते बौद्ध तत्त्वज्ञ नागार्जुन यांच्या नंतरचे असावेत असेही म्हटले जाते.

थोडक्यात, वैशेषिक दर्शन (कणाद) हे न्याय दर्शनापेक्षा (गौतम) अधिक प्राचीन मानले जाते, त्यामुळे **कणाद हे गौतम यांच्या अगोदर होऊन गेले** असे म्हटले जाते.

सांख्य आणि योग दर्शन

सांख्य आणि योग दर्शन हे भारतीय तत्त्वज्ञानातील दोन महत्त्वाचे आणि एकमेकांशी संबंधित असे दर्शन आहेत.

१. सांख्य दर्शन

• **प्रवर्तक:** **महर्षि कपिल** हे सांख्य दर्शनाचे प्रवर्तक मानले जातात. त्यांना भारतीय तत्त्वज्ञानातील पहिले दार्शनिक (philosopher) म्हणूनही गौरवण्यात येते.
• **कालखंड:** सांख्य दर्शन हे भारतीय दर्शनांमध्ये **सर्वात प्राचीन** मानले जाते. त्याचा प्रभाव उपनिषदांवरही दिसून येतो, त्यामुळे त्याचा काळ खूप जुना आहे.
  • काही विद्वान त्यांचा कालखंड **इ.स.पूर्व ६ व्या शतकापूर्वी** मानतात, तर काही त्यांना **इ.स.पूर्व तिसऱ्या सहस्रकातील (सुमारे ५००० वर्षांपूर्वी)** मानतात.
  • कपिलमुनींच्या कोणत्याही मूळ ग्रंथाचे ठोस ऐतिहासिक पुरावे उपलब्ध नाहीत. सध्या उपलब्ध असलेला सांख्य दर्शनाचा सर्वात प्राचीन आणि प्रामाणिक ग्रंथ म्हणजे **ईश्वरकृष्ण यांची 'सांख्यकारिका'** (ईसवी सनाच्या दुसऱ्या शतकात लिहिलेली). त्यामुळे कपिलमुनी हे ऐतिहासिक व्यक्ती नसून एक पौराणिक पुरुष होते असे काही आधुनिक संशोधक मानतात. परंतु भारतीय परंपरेत कपिलमुनी हेच सांख्य दर्शनाचे मूळ प्रवर्तक मानले जातात.

२. योग दर्शन

• **प्रवर्तक:** **महर्षि पतंजली** हे योग दर्शनाचे प्रवर्तक मानले जातात. त्यांनी 'योगसूत्र' या ग्रंथाची रचना केली, जो योग दर्शनाचा आधारस्तंभ आहे.
• **कालखंड:** महर्षि पतंजलींचा कालखंड साधारणपणे **इ.स.पूर्व दुसरे शतक (सुमारे २००० वर्षांपूर्वी)** मानला जातो.
  • योग हा जरी पतंजलींनी सूत्रबद्ध केला असला तरी, योगाची संकल्पना आणि त्याचा अभ्यास पतंजलींच्या खूप आधीपासून अस्तित्वात होता. हडप्पा आणि मोहनजोदारो येथील उत्खननात सापडलेल्या योगमुद्रांवरून असे दिसते की, योगाचा सराव **५००० वर्षांपूर्वीपासून** चालत आलेला असावा. वेद, उपनिषदे, रामायण आणि महाभारतातही योगाचे उल्लेख आढळतात.
  • पतंजलींनी प्राचीन काळापासून चालत आलेल्या योग विद्येला एक सुव्यवस्थित रूप दिले आणि 'योगसूत्र' द्वारे तिला शास्त्रीय आधार दिला.

योग दर्शन हे सांख्य दर्शनाचे **पूरक दर्शन** (complementary philosophy) मानले जाते. योग दर्शन सांख्य दर्शनाने मांडलेली तत्त्वमीमांसा (metaphysics) स्वीकारते आणि सांख्य तत्त्वांच्या आधारे मोक्षप्राप्तीसाठी व्यावहारिक मार्ग (योगाभ्यास) दर्शवते. सांख्य दर्शन हे 'ज्ञानकांडा'वर अधिक भर देते, तर योग दर्शन 'कर्मकांडा'वर (अभ्यास आणि क्रिया) लक्ष केंद्रित करते.

थोडक्यात, **सांख्य दर्शन (कपिल) हे योग दर्शनापेक्षा (पतंजली) अधिक प्राचीन आहे**, परंतु योग दर्शनाने सांख्य दर्शनातील तत्त्वज्ञानाला एक व्यावहारिक आणि अनुभवजन्य स्वरूप दिले.

पूर्व मीमांसा आणि उपनिषदे

भारतीय तत्त्वज्ञानामध्ये 'पूर्व मीमांसा' आणि 'उपनिषदे' या दोन्ही संकल्पनांचे महत्त्वाचे स्थान आहे.

१. पूर्व मीमांसा दर्शन

• **प्रवर्तक:** पूर्व मीमांसा दर्शनाचे मुख्य प्रवर्तक **महर्षि जैमिनी** हे मानले जातात. त्यांनी 'मीमांसासूत्र' किंवा 'पूर्वमीमांसासूत्र' या ग्रंथाची रचना केली, जो या दर्शनाचा आधारभूत ग्रंथ आहे.
• **कालखंड:**
  • जैमिनींच्या 'मीमांसासूत्र' चा रचनाकाल साधारणपणे **इ.स.पूर्व ३०० ते इ.स.पूर्व २००** मानला जातो.
  • परंपरेनुसार, महर्षि जैमिनी हे महर्षि व्यास यांचे शिष्य मानले जातात.
  • जैमिनींच्या ग्रंथात इतर अनेक मीमांसाकांच्या मतांचा उल्लेख असल्याने, जैमिनींच्या आधीही पूर्व मीमांसा दर्शनाची परंपरा अस्तित्वात होती असे दिसते.
  • यानंतर, सुमारे ७ व्या-८ व्या शतकात **कुमारिल भट्ट** आणि **प्रभाकर भट्ट** यांसारख्या आचार्यांनी पूर्व मीमांसेचे तत्त्वज्ञान अधिक सुस्पष्ट केले आणि त्याचा विकास केला.
• **विषय:** पूर्व मीमांसा दर्शन हे प्रामुख्याने **वेदांच्या कर्मकांडावर** (यज्ञ, याग, विधी, अनुष्ठान) केंद्रित आहे. याचा मुख्य उद्देश 'धर्म' (कर्म) म्हणजे काय आणि त्याचे योग्य आचरण कसे करावे हे स्पष्ट करणे आहे. हे दर्शन वेद वाक्यांच्या अर्थांचे नियम (मीमांसा) आणि यज्ञीय क्रियांना महत्त्व देते.

२. उपनिषदे

• **प्रवर्तक/लेखक:** उपनिषदांचे कोणतेही एक विशिष्ट प्रवर्तक नाहीत. ती अनेक ऋषी-मुनींनी वेगवेगळ्या कालखंडात रचलेली आहेत. उपनिषदे ही **वेदवाङ्मयाचा अंतिम भाग** आहेत आणि ती वेदांतील गूढ, तात्विक विचारांचे संकलन आहेत. यामध्ये अनेक ऋषींचे चिंतन, गुरू-शिष्य संवाद आणि आत्मज्ञानावर आधारित गहन विचार आहेत. उदाहरणार्थ, ईश, केन, कठ, प्रश्न, मुंडक, मांडूक्य, तैत्तिरीय, ऐतरेय, छांदोग्य, बृहदारण्यक यांसारख्या प्रमुख उपनिषदांमध्ये विविध ऋषींचा सहभाग आहे.
• **कालखंड:** उपनिषदांचा कालखंड व्यापक आहे.
  • सर्वात प्राचीन उपनिषदे (जसे की बृहदारण्यक, छांदोग्य) ही साधारणपणे **इ.स.पूर्व ८०० ते इ.स.पूर्व ६००** च्या दरम्यानची मानली जातात. ही बुद्धपूर्व काळातील आहेत.
  • काही उपनिषदे त्यानंतरच्या काळात (इ.स.पूर्व ५०० ते इ.स. च्या सुरुवातीपर्यंत) रचली गेली आहेत.
  • उपनिषदांची संख्या १०८ किंवा त्याहून अधिक मानली जाते, परंतु त्यापैकी केवळ १० ते १३ प्रमुख उपनिषदांवर आद्य शंकराचार्यांनी भाष्य केले आहे.
• **विषय:** उपनिषदे प्रामुख्याने **वेदांच्या ज्ञानकांडावर** लक्ष केंद्रित करतात. यामध्ये आत्मा, ब्रह्म, मोक्ष, सृष्टीची निर्मिती, कर्मफल सिद्धांत, आणि जीवनाचा अंतिम उद्देश यांसारख्या आध्यात्मिक आणि तात्विक विषयांवर सखोल चर्चा आहे. त्यांना 'वेदान्त' असेही म्हटले जाते, कारण त्या वेदांचा 'अंत' (शेवट) किंवा 'सार' आहेत.

भारतीय दर्शनांमध्ये, वेद हे प्रमाण मानले जातात. वेदांचे मुख्यत्वे दोन भाग आहेत:

• **कर्मकांड (पूर्वभाग):** यावर आधारित दर्शन म्हणजे **पूर्व मीमांसा**. हे यज्ञ, विधी आणि धार्मिक क्रियांच्या योग्य आचरणावर भर देते. याचा उद्देश स्वर्गप्राप्ती किंवा भौतिक लाभांसाठी योग्य मार्ग दाखवणे आहे.
• **ज्ञानकांड (उत्तरभाग):** यावर आधारित दर्शन म्हणजे **वेदान्त** (ज्यामध्ये उपनिषदे प्रमुख आहेत). हे आत्मज्ञान, ब्रह्मज्ञान आणि मोक्षप्राप्तीवर भर देते. याचा उद्देश जीवनाचे अंतिम सत्य आणि आध्यात्मिक अनुभूती शोधणे आहे.

थोडक्यात, पूर्व मीमांसा हे वेदिक कर्मांचे विवेचन करते, तर उपनिषदे (वेदान्त) वेदिक ज्ञानाचे आणि आध्यात्मिक सत्याचे विवेचन करतात. ही दोन्ही दर्शने वेदानुयायी असली तरी, त्यांचे लक्ष आणि उद्दिष्ट भिन्न आहेत.

© 2025 भारतीय दर्शने. सर्व हक्क राखीव.

कोणाचे ग कोणाचे

कोणाचे ग कोणाचे

हे सुंदर डोळे कोणाचे?

त्या पाण्यातील माशाचे

कि माझ्या बाळाचे ||1||

कोणाचे ग कोणाचे

हे गुब्बु गाल कोणाचे?

त्या झाडावरील गुलाबाचे

कि माझ्या बाळाचे ||2||

कोणाचे ग कोणाचे

हे लाल ओठ कोणाचे?

त्या मिठू पोपटाचे

कि माझ्या बाळाचे ||3||

कोणाचे ग कोणाचे

हे रूप गोजिरे कोणाचे?

त्या आकाशातील चंद्राचे

कि माझ्या बाळाचे ||4|| 

 यस्य ग यस्य

यस्य ग यस्य

एतानि सुन्दराणि नेत्राणि कस्य सन्ति ?

तस्मिन् जले मत्स्यानां

तत् मम शिशुस्य ||१||

यस्य ग यस्य

एते गोलगण्डाः कस्य सन्ति ?

तस्मिन् वृक्षे गुलाबस्य

तत् मम शिशुस्य ||२||

यस्य ग यस्य

एतानि कस्य रक्ताधराणि सन्ति ?

सः मधुरः शुकः

तत् मम शिशुस्य ||३||

यस्य ग यस्य

इदं कस्य रूपम् ?

तस्मिन् आकाशे चन्द्रस्य

तत् मम शिशुस्य ||४||

old heritage community & education degree professional community similarities and differences

In old days we were in India have specific areas where you can get no. of people with same community . Which is kind of heritage homes with same business. (E.g. Potter, black-smith, gold-smith, farmers, etc.)

Where you can get whole market at your view in first place.

They were part of villages area only so residents of villages can visit for their daily need how we are visiting in today at daily needs shop.

Actually we need to talk about community when now with single course of any institute, school, clg , they use this sentence ( you'll be lifetime member of the so & so community) so it is considered that now the role in new days are changed but yet common as old heritage community & they are coming with guidelines of owner of institutions.

Also we can say the new professions are now evolving as community & it may reach in saturation as heritage community

 ( the transition of professional career may get locked in future decade) 

The transition is may become effective if there is governing support for it . If it is stop by public policy makers then it will reach as heritage community & it will looks like 

"engineering family have only engineers and same way for singer, doctor, teacher, businessman etc."

I wish my blogging followers & various communities I belongs, that we may have courage to set this constructively.

I'll check if I can contribute to community in single method I will follow same way is requesting for others.

जैसी शिवा देई तलवार भवानी , तैसी जायकाईचे देणं आम्हास लेखणी

चित्रगुप्त की लेखणी

देवधर्म पाळणे मग ते कोणत्याही मार्गाने का असेना हे संसारात राहणाऱ्या डोळस श्रद्धाळू माणसाचे कर्तव्य असते .

तसेच जेव्हा आपण ऊर्जा या गोष्टीवर विश्वास ठेवतो तेव्हा जवळपास सगळ्याच गोष्टी खऱ्या वाटतात ज्या आपण कल्पना करतो .

 उदा. शिवाजीमहाराजांनी तलवार भवानी मातेकडून मिळवली . आता तलवारीचे तर माहीत नाही पण ती तलवार त्यांनी कशी का घेईना पण ती कोणावर , केव्हा आणि कशासाठी चालवावी ही ऊर्जा त्यांनी मिळवली असावी हे मात्र खरे ..

तसेच अल्लाह  माननाऱ्या टीपुची पण एक तलवार आहे जिच्यावर उर्दूमध्ये त्याने केलेले पराक्रम नमूद आहे . 

आणि 

काही परोक्ष माहिती नुसार जेव्हा ब्रिटन राज्य एखादी लढाई जिंकायच तेव्हा ते तेथील एक माणूस मुर्दा घेऊन त्याला मेनात आणि paint सजवून संग्रहालयात ठेवत ( त्यांनी अशीही मागणी केली होती की सुभाषचंद्र बोस यांना पण भारत सरकारने सुपूर्द करावे जर भेटले तर).

म्हणजे या दोन्ही गोष्टी ऊर्जा आणि मान्यता जवळपास पूरक आहेत .

कारण जगातील कोणताही धर्मग्रंथ जो धर्म चालवला तो यांनी असे जेव्हा नमूद करतो . तर प्रथम पुरुषाने तो सांगितलं आहे (तोंडी) नंतर तो जेव्हा कधी मर्यादेबाहेर वाढला तेव्हा अनेक लोकांचे अनेक प्रश्न त्याला सोडवावे लागतात आणि एकच धर्म पण वेगवेगळ्या पंथाने लोक जाऊ लागली तेव्हा ते प्रमाण राहावे म्हणून त्यांनी ग्रन्थ बनवले आणि ते जवळपास पुजाऱ्यांना पुरेल असेच बनवले . 

पुढे "जिंकेल त्याचा इतिहास" हे तर आपल्याला माहीतच आहे .

अशी असंख्य उदाहरणे आहेत जिथे ऊर्जा आणि तिचा वापर कसा होतो केला जातो (राजकारण, समाजकारण, भूगोल आणि व्यापार ). 

तर मूळ मुद्दा असा की अशीच अवस्था आहे ती आम्हा लेखकांना प्रोत्साहन मिळणारी ऊर्जा . 

माझ्या अगोदर जर बोललं तर सर्व संत परंपरा हे भारतीय  संस्कृतीचे आद्य लेखक , त्यांनी प्रथम पूर्ण जीवनही स्वतःची गाथा लिहिली आणि अनुभवलेल्या सर्व गोष्टी मांडून ठेवल्या , लोकांनी त्यांच्या जिवंतपणी कधी त्यांना मान दिला न दिला तो गोष्ट वेगळी . पण त्यांनीच लिहिलेल्या मोजक्या गोष्टी आज सर्व लोक नाम संकीर्तन म्हणून वापरतात.

 ( अगोदर नमूद केल्या प्रमाणे नामदेव गाथा , ज्ञानेश्वरी , तुकाराम गाथा  याचे सार हरिपाठ आणि रामदास दासबोध - मनाचे श्लोक, श्रीमद भागवत - एकनाथी भागवत ).

पुढ ती नौका कुसुमाग्रज, केशवसुत, अत्रे, भाई पू.ल. देशपांडे आणि ना. धो. महानोर अशा अनेक लोकानी लोटली . 

चित्रगुप्त महाराज यांच्या बद्दल लिहिणे आवश्यक असण्याचे कारण उद्या कार्तिक शुक्ल द्वितीया आहे.

आणि जे चित्रगुप्त सर्व जगाचा लेखाजोखा ठेवतात, कर्मप्रधान व्यवस्थेच ते नियोजन करतात , भाऊबीज,  यम द्वितीया सोबतच उद्या चित्रगुप्त पूजा ही आहे .

त्याच्या पूर्वसंध्येला हे लिहितो कारण उद्या लेखणी पूजा करतात .

अशीच ऊर्जा कायम सोबत राहू दे अशी जायकाई चरणी प्रार्थना.

Internet & Religion Analogousness

 

Here above we can see 2 different pie chart for 2 different things  which is mainly concentrated on the world call "Population & consumerism"

So one is internet & other is religion , both are having the word 'censorship' . Which is saying they are the centralized &  controllable assets of marker share holders .If they become decentralized last person which is end user of that Service will handle it for own healthy use .

Ideally this is good theory for end users but although it become decntralized , now they can't contorl but they can influence the service . So last consumer will either suffered or  delighted due to situation .

World governing bodies can also use the censorship to control the situation .

But as we know the 'end user' should understand that he is the customer of the product or service & not he is the product itself .

We noted in history any intagible assets are  just controlled , transforemed or destroyed after creation .

Hope end user will notice & understand the own power & responcibilties. Let say if end user don'rt have authority to select his own way of required sets of assets then there is game of fear & sufferings is on . If the end user can select the sevice with some bias then also he is aware about it's consequences .

now working on correlations -

1)  Internet - intangible assets it is based on created infrastructures for service & end user direct it to get use  for own demands fulfillments ,  celebrations are happend based on  calender events & it lasts till end user required it . 

2) Religion - intangible assets it is based on natural resources available for service & end user direct it to get clarity to survive in provided natural situations , rituals are happend based some old calender events & last till group of end users exist .

basically above info notify that religion is properly relating to geography of world & its natural resoucres for use of end user & we know that internet is created artificially for end user where we are working as global village. But they both have same way of working  to the earth popoulation ,if there is monopoly of single controller on both can be disastours to humanity.

Also note there is 2 natures for survival 

Conquring nature & adopting nature 

& as per me following (adopting ) nature require more analysis with constructive way than the concquering nature .Although end user is not so powerful today to take own decision, it is prime responibility of market share holders of both internet & religion that they should keep ethics & there vertices clear to get umabiguios information to end user .

स्वर्णिम काल और भारत
THE ASIAN UNION  of  REGIMENTS 

 शिवम प्रल्हाद तौर

राहणार: शेलगाव  तालुका: माजलगाव  जिल्हा: बीड  राज्य :महाराष्ट्र  देश: भारत
वसुन्धरैव कुटुम्बकम   

 

Social Sciences - CIVICS & Cultural development

 This post is on the occasion on first British Asian become Prime Minister of The Great Britain.

It was in discussion but after old PM resigned it get cleared . It was also highlighted as milestone in human capital development of country India . Although last PM resigned with comments that they not able to  fulfilling the exact so called privilege's of native British where we are in the era of capitalism & world travelers, it look like same case when Indian state politician publicly target other state people but lastly failed to achieve the end native people rights same is now on global level .

Renaissance is happened when large no. & diversified  salad bowl  starting journey towards melting pot  & leaders from any background have responsibility to achieve it with minimal crisis situation. its true it was not possible colonial mindset & hence last PM resigned . Although we live longest in salad bowl culture in India the people of anywhere now need to think over the material world again to celebrate the life .

We also need to keep in mind that history is rigid & we can't give every character there justice with biased versions . Yes people from exploiter heritage when gone in case of exploits phase it is normal to get insecure . But India never ever made that mistake to become exploiter .

We believe in following the nature not conquering it.

Hope Rishi Sunak will get whole country & world towards Renaissance. 

we'll also get our bright future journey with this world circumstances.

TAUR - THE ASIAN UNION of Regiments.

 

पुढील वाटचाल

 जाहीरनामा 

2026 चा मतदारसंघ पुनर्रचना टाकरवण गणाला योग्य न्याय,

बीड अंबेजोगाई विभाजन .

जलवाहतूक गोदावरी नदी  * गडकरी साहेबांकडे पाठपुरावा .

पिंपरी - चिंचवड गाव च्या धर्तीवर गेवराई माजलगाव महानगरपालिका .

पुणे जिल्हा तत्सम - बीड जिल्हा महानगरपालिका .

रेल्वे मार्ग - परळी, बीड, जालना, घनसावंगी , परभणी, औरंगाबाद. लोकल आपल्या हयातीत.